ما سَأَلْتَ عَنْهُ - أرْشَدَكَ اللَّهُ وثَبَّتَكَ - . . . ( إلى أن قال : ) وَأمَّا الحَوادِثُ الواقِعَةُ ، فَارْجِعُوا فيها إلى رُواةِ حَديثِنا . فَإنَّهُم حُجَّتي عَلَيْكُم ، وَأَنا حُجّةُ اللَّه . وَأمَّا مُحَمَّدُ بْنُ عُثمان العَمرِيٌّ ، فَرَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَعَنْ أَبيِه ، فَإنَّهُ ثِقَتي وَكِتابُهُ كِتابي » « 1 » . اسحاق بن يعقوب « 2 » ، نامه‌اى براى حضرت ولى عصر ( عج ) مىنويسد ، و از مشكلاتى كه برايش رخ داده سؤال مىكند . و محمد بن عثمان عمرى ، نمايندهء آن حضرت ، نامه را مىرساند . جواب نامه به خط مبارك صادر مىشود كه « . . . در حوادث و پيشامدها به راويان حديث ما رجوع كنيد ، زيرا آنان حجت من بر شمايند ، و من حجت خدايم . . . » منظور از « حوادث واقعه » كه در اين روايت آمده مسائل و احكام شرعيه نيست . نويسنده نمىخواهد بپرسد دربارهء مسائل تازه‌اى كه براى ما رخ مىدهد چه كنيم . چون اين موضوع جزو واضحات مذهب شيعه بوده است و روايات متواتره دارد كه در مسائل بايد به فقها رجوع كنند « 3 » . در زمان ائمه عليهم السلام هم به فقها رجوع مىكردند و از آنان مىپرسيدند . كسى كه در زمان حضرت صاحب سلام اللَّه عليه ، باشد و با نوّاب اربعه « 4 » روابط داشته باشد و به حضرت نامه بنويسد و جواب دريافت كند ، به اين

--> ( 1 ) . إكمال الدين ، ص 484 ، باب 45 ، حديث 4 . ( 2 ) . اسحاق بن يعقوب كلينى خود تصريح كرده است كه از طريق محمد بن عثمان عمرى پاره‌اى مسائل‌مشكل را بر امام عصر ( عج ) عرضه كرده و پاسخ گرفته است . در توقيع امام خطاب به او چنين عباراتى آمده : « أمّا ما سَأَلْتَ عَنْهُ أرْشَدَكَ اللَّهُ وَثَبّتَكَ مِنْ أمْرِ المُنكرينَ لي مِنْ أهْلِ بَيْتِنا وبَني عَمِّنا . . . السَّلامُ عليكَ يا إسحاقَ بنَ يعقوبَ و على مَنِ اتّبَعَ الهُدى » . اين‌گونه خطاب‌ها را از طرف امام دليل نبالت شأن و جلالت قدر او دانسته‌اند . ( 3 ) . صاحب وسائل الشيعة روايات مربوط به رجوع به فقها را در وسائل الشيعة ، به خصوص در « كتاب القضاء » ، « أبواب صفات القاضي » ، باب 11 ، با الفاظ مختلف نقل كرده است . ( 4 ) . « نوّاب اربعه » عنوان چهار تن نايب ويژهء امام زمان ( عج ) است كه در دورهء غيبت صغرا ( 260 - 329 ) واسطه بين امام و شيعيان بودند . اين چهار تن عبارتند از : 1 - ابو عمرو عثمان بن سعيد بن عمرو العمرى ، از اصحاب و معتمدان امام هادى و امام عسكرى عليهما السلام كه امام عسكرى عليه السلام وى را نايب امام غايب ( عج ) معرفى فرمود . 2 - ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعيد ، از اصحاب و نايبان امام عسكرى عليه السلام كه امام يازدهم و پدرش عثمان بن سعيد وى را از نايبان حضرت شمردند . وى در سال 304 يا 305 ه . ق وفات كرد و در بغداد در كنار مدفن پدر خود به خاك سپرده شد . 3 - ابوالقاسم حسين بن روح نوبختى كه وى را محمد بن عثمان به عنوان جانشين خود و نايب امام معرّفى كرد . 4 - ابوالحسن على بن محمد السمرى كه وى را حسين بن روح به عنوان وكيل امام عليه السلام شناساند . سمرى در نيمهء شعبان سال 328 يا 329 وفات يافت . وى آخرين نايب آن حضرت بود .